Çocuğum Ne Zaman Konuşmalı? 0–6 Yaş Konuşma Gelişimi Rehberi
Bebeklikten okul çağına kadar konuşma ve dil gelişimi basamakları, yaşa göre beklenen beceriler ve bir dil ve konuşma terapistine danışmanız gereken işaretler.
Dkt. Mustafa Güvenç6 dk okuma
“Komşunun çocuğu cümle kuruyor, bizimki hâlâ birkaç kelime söylüyor.” Bu cümleyi kliniğimizde sık duyuyoruz. Her çocuğun gelişim hızı farklıdır; ancak konuşma ve dil gelişiminin belirli yaş aralıklarında ulaşılan basamakları vardır. Bu basamakları bilmek, gereksiz endişeden de geç kalmaktan da korur.
Yaşa göre konuşma ve dil gelişimi
| Yaş | Genellikle neler yapar? | Uzmana danışın |
|---|---|---|
| 0–6 ay | Seslere döner, agulama ve gülme sesleri çıkarır, yüzlere bakar. | Yüksek seslere tepki vermiyorsa |
| 6–12 ay | “ba-ba”, “da-da” gibi heceler zincirler, adına döner, el sallar ve parmağıyla gösterir. | 12 ayda babıldama ve işaret etme yoksa |
| 12–18 ay | İlk anlamlı kelimeleri söyler, “topu ver” gibi basit yönergeleri anlar. | 18 ayda hiç anlamlı kelime yoksa |
| 18–24 ay | Kelime dağarcığı hızla büyür, “anne gel”, “su ver” gibi iki kelimeyi birleştirir. | 2 yaşında çok az kelimesi varsa, kelimeleri birleştirmiyorsa |
| 2–3 yaş | 2-3 kelimelik cümleler kurar, “ne?”, “nerede?” diye sorar. | Konuşmasını en yakınları bile anlamakta zorlanıyorsa |
| 3–4 yaş | Ekleri (-di, -ler, -de) kullanır, yaşadığı bir olayı anlatır. | Hâlâ iki kelimelik yapılarla konuşuyorsa |
| 4–6 yaş | Başı-ortası-sonu olan hikâye anlatır, seslerin çoğunu doğru üretir. | Belirli sesleri sürekli değiştiriyor, takılıyor ya da tekrar ediyorsa |
Bu tablo genel bir rehberdir ve tanı yerine geçmez. Her çocuğun gelişimi kendine özgüdür.
Anlamak, konuşmaktan önce gelir
Dil gelişimi yalnızca söylenen kelimelerden ibaret değildir. Çocuğun söyleneni anlaması (alıcı dil), jest ve işaretlerle iletişim kurması, göz teması ve ortak dikkat gibi beceriler konuşmanın temelini oluşturur. Az konuşan ama söyleneni rahatça anlayan, işaret eden ve iletişim kurmaya çalışan bir çocuk ile hem anlama hem ifadede zorlanan bir çocuk farklı şekilde değerlendirilir.
Hangi durumlarda beklemeden başvurmalı?
- Daha önce kullandığı kelimeleri ya da becerileri kaybediyorsa
- Adına tepki vermiyor, göz teması kurmuyor ya da işaret etmiyorsa
- Sık kulak enfeksiyonu geçiriyor ya da sesleri duymuyor gibi görünüyorsa
- Konuşurken belirgin şekilde zorlanıyor, takılıyor ya da kaçınıyorsa
İşitmeyle ilgili bir şüphe varsa önce işitme değerlendirmesi yapılmalıdır. Dil ve konuşma değerlendirmesinde ise çocuğun anlama, ifade, oyun ve iletişim becerileri bir bütün olarak incelenir ve ailenin evde neler yapabileceği konuşulur.
“Bekleyelim, konuşur” demeli miyiz?
Bazı çocuklar geç başlayıp yaşıtlarını yakalar; ancak hangi çocuğun yakalayacağını önceden bilmek mümkün değildir. Bu nedenle şüphe duyduğunuzda beklemek yerine bir değerlendirme yaptırmak en güvenli yoldur. Terapiye gerek olmadığı görülse bile evde dil gelişimini nasıl destekleyeceğinizi öğrenmiş olursunuz.
